Schijnzelfstandigheid. Daar wordt De Belastingdienst strenger op, door vanaf 2025 de Wet DBA te handhaven. Maar wat houdt dat in en wat zijn de gevolgen ervan? En hoe voorkom je schijnzelfstandigheid? Dat lees je in deze blog.
Wet DBA Schijnzelfstandigheid: wat is het?
De wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties, oftewel Wet DBA, bestond al langer. Deze wet probeert schijnzelfstandigheid aan banden te leggen. Maar sinds 1 januari 2025 is De Belastingdienst hier weer strenger op gaan handhaven. Het doel van deze handhaving? Het tegengaan van verkapte dienstverbanden, oftewel: schijnzelfstandigheid.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid houdt in dat een zzp’er werkzaamheden verricht voor een opdrachtgever, maar in de praktijk niet tot nauwelijks verschilt van een werknemer. Er is bijvoorbeeld sprake van schijnzelfstandigheid als je als zzp’er hetzelfde werk verricht als een werknemer, maar daarbij niet zelf kan bepalen wanneer en hoe je de werkzaamheden uitvoert. In zo’n geval ziet De Belastingdienst je als werknemer en had er eigenlijk sprake moeten zijn van een arbeidsovereenkomst. Daarom krijgt je opdrachtgever mogelijk naheffingen en boetes. Daarnaast heb je, net als de reguliere werknemers, recht op verlofdagen, een pensioenregeling en aanverwante zaken.
Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid kón je voorkomen door de modelovereenkomst van De Belastingdienst in te vullen voordat je een opdracht startte. Hiermee hoopte je aan te tonen dat er geen sprake was van een verkapt dienstverband. Inmiddels is deze modelovereenkomst afgeschaft. Nu is de feitelijke uitvoering van het contract doorslaggevend bij de vraag of er sprake is van een schijndienstverband. Daardoor is het niet meer mogelijk om risico’s af te dekken in een vooraf opgestelde overeenkomst. Wel kun je ervoor zorgen dat je bij de uitvoering van je opdrachten aan de criteria voldoet die hieronder uiteengezet worden.
Ben ik zzp’er of schijnzelfstandige?
In 2023 spande Vakbond FNV een rechtszaak aan tegen bezorgdienst Deliveroo. Volgens FNV was er duidelijk sprake van een arbeidsovereenkomst, en geen overeenkomst van opdracht. De Hoge Raad stelde FNV in het gelijk. In deze zaak zijn een aantal gezichtspunten* geformuleerd, die je kunnen helpen bij het vaststellen van schijnzelfstandigheid.
* Deze gezichtspunten hebben geen rangorde en de weging ervan is afhankelijk naar de specifieke situatie. Alle omstandigheden van het geval dienen in onderlinge samenhang te worden bekeken.
Voorkom schijnzelfstandigheid: check de criteria
Lees onderstaande criteria en test je schijnzelfstandigheid.
1. Wat is de aard en duur van de werkzaamheden?
Is jouw zzp-klus overduidelijk tijdelijk van aard en eenmalig? Dan zit je goed. Of, zoals wij juristen dan zeggen: “Werkzaamheden lenen zich naar hun aard meer om te worden verricht door een zzp’er, omdat weinig aanwijzingen hoeven te worden gegeven of de werkzaamheden slechts voor korte duur hoeven te worden verricht.”
2. Is de zzp’er verplicht om het werk persoonlijk uit te voeren of mag deze zich vrijelijk laten vervangen?
De verplichting om werk persoonlijk uit te voeren is een indicatie dat de opdrachtnemer eigenlijk een werknemer is.
3. Op welke wijze worden de werkzaamheden en werktijden bepaald?
Afhankelijk van het werk dient deze beoordeling te worden uitgevoerd. In grote lijnen geldt dat:
- wanneer de werkzaamheden volgens een door opdrachtgever opgesteld protocol moeten worden uitgevoerd,
- op door opdrachtgever bepaalde werktijden
- en de opdrachtnemer geen vrijheid heeft om zelf te bepalen hoe de werkzaamheden moeten worden uitgevoerd
- en wanneer hij of zij deze wil uitvoeren,
volgt dat de opdrachtnemer niet als zelfstandige kan worden aangemerkt.
4. Hoe wordt de beloning bepaald en hoe hoog is deze beloning?
- Bepaalt de zzp’er het uurtarief of wordt deze opgelegd door de opdrachtgever?
- Is de beloning hoog genoeg / voldoende om het ondernemersrisico af te dekken en de benodigde verzekeringen te betalen?
5. Loopt de zzp’er commercieel risico? Zo ja, in welke mate?
- Heeft de zzp’er zijn eigen inventaris (benodigdheden), verzekeringen, en dergelijke moeten inkopen of neemt de zzp’er deze gratis af bij de opdrachtgever?
- Kan de zzp’er zelf aansprakelijk worden gesteld en is er een risico de opdracht te verliezen? Bij een zelfstandige behoort namelijk het hebben van ondernemersrisico’s.
6. Kan de opdrachtnemer zich in het economisch verkeer als ondernemer gedragen?
Bijvoorbeeld door het verwerven van een reputatie, bij acquisitie, wat betreft de fiscale behandeling, het aantal opdrachtgevers en de duur waarvoor de zzp’er zich aan een bepaalde opdrachtgever verbindt.
7. Is het werk ingebed in de organisatie van de opdrachtgever?
Het gaat dan om de feitelijke uitvoering, niet om wat er in de overeenkomst van opdracht is opgenomen:
- Wordt door de zelfstandige een kernactiviteit van de opdrachtgever uitgevoerd?
- Hebben de werkzaamheden een structureel karakter?
- Hoe worden de werkzaamheden organisatorisch verricht? Denk bijvoorbeeld aan de arbeidsplaats, werktijden, etc.
Toetsing aan het Uber-arrest
Ook Uber-chauffeurs hebben te maken met schijnzelfstandigheid. Vakbond FNV vond dat er sprake was van een arbeidsovereenkomst, en dat Uber dus ook de bijbehorende CAO diende na te leven.
Uit het Uber-arrest van februari 2025 volgt dat alle gezichtspunten in samenhang dienen te worden beoordeeld, waarbij ondernemerschap (gezichtspunt 6) niet per definitie zwaarder weegt dan de andere gezichtspunten. Tegelijkertijd kan ondernemerschap in bepaalde gevallen wel doorslaggevend zijn, afhankelijk van hoe het zich verhoudt tot de overige factoren.
Wat betekent dit?
Volgens het Uber-arrest is het mogelijk dat twee personen die hetzelfde werk doen, toch verschillend kunnen worden beoordeeld. De één wordt gezien als werknemer en de ander als zelfstandige. Dit verschil kan zitten in de manier waarop de persoon zich in het economisch verkeer gedraagt als ondernemer.
Een zzp’er die weinig of geen kenmerken vertoont van ondernemerschap, kan als werknemer worden aangemerkt. Omgekeerd kan diezelfde persoon als zelfstandige worden beschouwd, als hij zich wél gedraagt als ondernemer. Het ondernemerschap betreft de gehele positie van de zzp’er. Dit betekent dat ook de omstandigheden buiten de specifieke verhouding tussen de opdrachtnemer en opdrachtgever relevant zijn. Het ondernemerschap van een zzp’er kan bijvoorbeeld blijken uit het feit dat hij meerdere opdrachtgevers bedient, actief nieuwe opdrachten verwerft of aan zijn naamsbekendheid werkt.
Vragen over schijnzelfstandigheid?
Best ingewikkeld, toch? We kunnen ons voorstellen dat je nu nog vragen hebt. Bijvoorbeeld over de invulling van de bovengenoemde criteria. En wat hierover in de overeenkomst van opdracht moet worden opgenomen. Misschien wil je nu ook jouw overeenkomst van opdracht laten controleren. Neem hiervoor vrijblijvend contact op met BAAK Juristen.
JuridischZeker-abonnement
Heb je vaker juridisch advies nodig? Dan is het JuridischZeker abonnement iets voor jou. Voor 60 euro per maand (excl. btw) kun je onbeperkt al je juridische vragen stellen én contracten laten screenen. Of het nu gaat om huurrecht, contractenrecht of aansprakelijkheidsrecht.